Dom Wydawniczy Rebis
José Saramago (1922 – 2010), portugalski pisarz, otrzymał Literacką Nagrodę Nobla w 1998 roku. Był bardzo wszechstronnym twórcą: poza licznymi powieściami (Miasto ślepców, Ewangelia według Jezusa Chrystusa, Baltazar i Blimunda, Wszystkie imiona i wiele innych) pisał także sztuki teatralne, dzienniki, opowiadania, wiersze, powieść podróżniczą, a nawet książkę dla dzieci. Miał trudne dzieciństwo i ze względu na sytuację finansową nie udało mu się zrealizować marzeń o studiach – nie przeszkodziło mu to jednak otrzymać tytułu honoris causa kilku uniwersytetów.
Bohaterem
Historii oblężenia Lizbony jest Raimundo Silva: przeciętny,
samotny mężczyzna w średnim wieku, redaktor, człowiek
inteligentny, ale całkiem zwyczajny. Pracuje właśnie nad książką "Historia oblężenia Lizbony" i decyduje się na dziwny krok: dopisuje
"nie" w zdaniu, w którym autor informował, że krzyżowcy
pomogą oblegającym. Próba odważna i szalona, choć nieudana –
tak poważna zmiana musiała prędzej czy później wyjść na jaw.
Kolejne dni Raimundo spędza zestresowany i wyczulony na każdy
dźwięk: czeka na konsekwencje samowoli. Ten jeden moment okazuje
się jednak bardziej brzemienny w skutkach, niż mógł się
spodziewać; owo "nie" nie stanowi w gruncie rzeczy
zaprzeczenia spisanej historii, bo przecież wpływ na jej
zakończenie leży poza zasięgiem moźliwości redaktora: to fakt
historyczny. Natomiast ten pojedynczy wyraz sprzeciwu kładzie kres
nudnemu i pustemu życiu mężczyzny, a on sam pisze nową historię:
historię oblężenia Lizbony i historię swojego życia.
To
trudna i wielowymiarowa książka. Zarówno pierwotna, jak i nowa
wersja powieści w powieści początkowo mieszają się ze sobą, a z czasem
coraz bardziej przenikają do rzeczywistości: wszystkie plany
zlewają się w jeden, a łączy je miejsce, na którym od stuleci
rozgrywa się opowieść. Historia miasta, a nawet narodu, staje się
historią jednostki i odwrotnie, a bohaterowie są jakby kolejnym
wcieleniem kochanków z pisanej przez Silvę historii, a więc z
jednej strony ich tworzą, z drugiej – ciekawi są ich losu, bo
jest on antycypacją ich własnej przyszłości.
