Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Rosja. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Rosja. Pokaż wszystkie posty

Wszystkie kobiety czekają


Z Kobiety, która czekała zrobiła się „recenzja, która czekała“ – bo już ze dwa tygodnie zbieram się do napisania. Albo dłużej. Ale w końcu jest.

Ja ciągle wszystkich ratuję!

Ludmiła Pietruszewska, Jest noc
Wydawnictwo Czarne

Ludmiła Pietruszewska (ur. 1938) jest rosyjską pisarką, autorką powieści, opowiadań (między innymi fantasy, za które została nagrodzona), licznych dramatów, bajek i wierszy. Jej twórczość długo czekała na docenienie z powodu cenzury – i nic dziwnego, biorąc pod uwagę, jak przygnębiającą rzeczywistość przedstawia. Króciutka powieść Jest noc ukazała się w 1992 roku, w Polsce – dopiero niedawno.

Wspomnienia z piekła


Jefrosinia Kiersnowska, Ile wart jest człowiek
Wydawnictwo Świat Książki

Takich relacji nigdy dość, choć do kanonu weszły raczej teksty napisane przez mężczyzn: Inny świat, Na nieludzkiej ziemi, Archipelag GUŁag, literatura wojenna. Koleżanka z mojego seminarium pisała pracę magisterską o wojnie i obozach z perspektywy kobiet i to był pierwszy moment, kiedy się spotkałam z innymi nazwiskami: Szmaglewską, Obertyńską. A teraz przyszedł czas na Rosjankę, która padła ofiarą systemu i zmagała się z nim przez dwadzieścia lat, tak samo – a może jeszcze bardzie rozpaczliwie – jak Polacy, Litwini, Ukraińcy i wszyscy inni.

Jefrosinia – Frosia – miała około trzydziestu lat, gdy jako obszarniczkę pozbawili ją wszystkiego. Wcześniej prowadziła duże gospodarstwo, była w tym dobra, oszczędna i staranna, szanowała robotników, zwierzęta i plony, a pracę kochała jak mało kto – i pewnie to ją później w dużej mierze uratowało. Szczerze i naprawdę – powtarza to wiele razy w swoich wspomnieniach – chciała pomagać, być pożyteczna, po prostu robić to, co potrafi (albo nauczyć się czegoś nowego), i robić to najlepiej, jak umiała. Inteligentna i wykształcona, oczytana, „niestety“ nie potrafiła nie myśleć; jako dobra gospodyni nie potrafiła też pojąć, dlaczego stosy zebranej kukurydzy gniją, gdy ludzie głodują, czemu pali się jako nieużytki drewno, które można wykorzystać na wiele sposobów, dlaczego na każdym kroku spotyka się z niegospodarnością, marnotrawstwem, głupotą.

Homo sovieticus


Andrei Makine, Muzyka życia
Wydawnictwo Czytelnik

Andrei Makine (ur. 1957) urodził się w Rosji, skąd wyjechał w wieku 30 lat. Mimo tak późnej emigracji uznawany jest za pisarza francuskiego, ma tytuł doktora literatury. Na polski przetłumaczono takie jego powieści, jak autobiograficzny Francuski testament, Kobieta, która czekała, Między ziemią i niebem czy Ludzka miłość.

Muzyka życia jest wszędzie szumnie nazywana powieścią, choć według mnie bliższa jest opowiadaniu – to zaledwie 83 niewielkie strony zadrukowane sporą czcionką. Mimo to autorowi udało się zamknąć w niej historię życia człowieka, a więc niemało treści. Poznajemy więc narratora o filozoficznych zapędach, snującego refleksje na temat kondycji człowieka i społeczeństwa we współczesnej Rosji (współczesnej jemu, więc mam tu na myśli Związek Radziecki). Ma sporo czasu, gdyż czeka na opóźniony o kilka godzin pociąg. Z pogardą patrzy na ludzi dostosowanych do otaczających ich warunków, biernych, potulnych, obojętnych. Obserwując ich, przywołuje określenie Zinowjewa: homo sovieticus (to cała ta ludzka stagnacja aż po najsłabsze westchnienie) i choć zdaje sobie sprawę, że w gruncie rzeczy niczym się od nich nie różni – czyż nie tak samo jak oni godzi się z rzeczywistością? – to jednak chce wierzyć, że zdolność do intelektualnego ujęcia rzeczywistości oddziela go od tłumu i stawia nico wyżej.

Prawdziwym bohaterem tej historii jest natomiast Aleksiej Berg, kochający muzykę niedoszły pianista – jego pierwszy koncert, zaplanowany na 24 maja 1941 roku, nigdy się nie odbył. Niezrealizowane marzenie tkwi w nim jak zadra przez kolejne lata. W tym czasie zmuszony jest się ukrywać, zdobyć nową tożsamość, wtopić w otoczenie, przystosować. Nie ma nawet czasu, by zastanowić się nad sobą. Czy raczej: nie ma warunków. A może odwagi i siły... Bo kim właściwie jest? Prawie-pianistą, nie-Malcewem, etykietką homo sovieticus? Gdzie w tym wszystkim miejsce na własną tożsamość, kiedy wciąż trzeba przybierać kolejne maski, a o sobie zapominać, z siebie rezygnować, by przeżyć? Ale do Berga niczym refren powracają obrazy: „Przed wojną...”. Nie potrafi obojętnie przejść koło muzyki, choć tak bardzo się stara. Nie potrafi zapomnieć.

Podczas lektury miałam mieszane uczucia. Historia stanowi jakby zbiór obrazów, fabuła rozwija się skokowo – takie w każdym razie miałam ogólne wrażenie. Niektóre wydarzenia są opisane bardzo dokładnie, towarzyszy im refleksja i akcja prawie staje w miejscu; ale zaraz potem trzeba nadgonić, bo jak inaczej zmieścić całą opowieść na kilkudziesięciu stronach? Mimo to trzeba oddać autorowi sprawiedliwość, że niczego w tej historii nie brakuje, a wszelkie wątpliwości rozwiały się pod koniec czytania, bo jako całość Muzyka życia jest naprawdę piękna. To książka o człowieku, którego nie da się zamknąć w intelektualnych formułach. O tym, że łatwo i jednocześnie trudno oceniać: łatwo, bo potrafimy to zrobić w mgnieniu oka, trudno, bo prawie zawsze robimy to źle. O bólu zmarnowanego życia i o prawdziwej pasji, która stanowi o tym, kim jesteśmy.

To było moje pierwsze, ale na pewno nie ostatnie spotkanie z prozą Makine'a. Polecam!

Moja ocena: 8/10.

Rosja umiera


Irina Gołowkina, Pokonani
Wydawnictwo Czytelnik

Ostatnio mam szczęście do dobrych lektur. O tej dowiedziałam się dzięki blogowym listom ulubionych książek od A do Z – dwie czy trzy osoby wymieniły właśnie tę pozycję. Od dawna chciałam przeczytać jakąś powieść dziejącą się w Rosji, a miałam nadzieję, że skoro niejedna osoba zaliczyła Pokonanych do ulubionych lektur, mam spore szanse się nie rozczarować. I tak właśnie było.

Przenosimy się do Rosji lat 20. i 30. W wyniku rewolucji październikowej przedstawiciele arystokracji zostali zepchnięci przez komunistów poza margines społeczeństwa. Wychowanie w poczuciu honoru, godności, skromności i uprzejmości, umiłowaniu sztuki i kultury – to wszystko staje się zbrodnią przeciw partii. Ludzi, których jedyną winą było pochodzenie, wytyka się palcami, zrywa się z nimi znajomości, donosi się na nich. Nietykalni, trędowaci; wystarczy pokrewieństwo, znajomość, nieuważne słowo, by stoczyć się w otchłań razem z tymi duchami przeszłości, jak nazwani zostają w pewnym momencie represjonowani bohaterowie. Razem z nimi umiera dziedzictwo kulturowe kraju: a to wszystko w imię wspólnoty, równości, nowego bezklasowego społeczeństwa.

Gołowkina rysuje przed nami szczegółowy obraz społeczeństwa tamtych lat: obok najróżniejszych wysoko urodzonych bohaterów poznajemy także inteligencję i partyjnych, choć najważniejsi – i najliczniejsi – są przedstawiciele pierwszej grupy. Dawne i nowe znajomości, przypadkowe spotkania, rodzinne i sąsiedzkie relacje – wszystkie się ze sobą splatają, gdy świat arystokracji stopniowo się kurczy, zarówno w sensie fizycznym, gdy do wielopokojowych mieszkań dosiedla się wciąż nowych lokatorów, jak i psychicznym: gdy odchodzą kolejni bliscy, pętle śledczych coraz silniej i gęściej oplatają umysły i serca, zmuszając do życia w ciągłym strachu, niepewności, rozpaczy. Towarzyszymy bohaterom w ich codzienności, walce o przetrwanie, ale też w próbach normalnego życia, poszukiwaniu szczęścia na miarę czasów, w których przyszło im żyć.

Gdzie wszystko jest ekstremalne...


Jacek Pałkiewicz, Syberia. Wyprawa na biegun zimna
Biblioteka Poznaj Świat

Niesamowity człowiek, jeden z najważniejszych odkrywców XX wieku. Urodzony w 1942 roku, a więc już niemłody, a jednak nie opuszcza go energia i pasja podróżowania. Jako dziecko czytał powieści Jacka Londona i marzył o dalekich wyprawach; jako dorosły chce spróbować wszystkiego. Poznał największe dżungle i pustynie Ziemi. Kilkakrotnie wybierał się na Syberię. Odwiedzał liczne plemiona żyjące w izolacji - w tym kanibali. W 1975 roku samotnie przepłynął Atlantyk w pięciometrowej szalupie ratunkowej (44 dni). W 1996 roku odkrył źródło Amazonki. Autor wielu książek, między innymi Terra incognita, która została uznana za najlepszą książkę podróżniczą (1998). Skąd ten zapał? W książce Syberia. Wyprawa na biegun zimna pisze: Podróżujemy, choć nie ma już nie do zdobycia opróćz wiedzy o naszych możliwościach. Podróżujemy, żeby sprawdzić samych siebie (...). Chcę wiedzieć, dokąd się mogę posunąć. Gdzie są moje Kolumny Herkulesa? Czy się przy nich zatrzymam, czy pójdę krok dalej, pokonam strach, stawię czoło niebezpieczeństwu?

W swojej książce Pałkiewicz opisuje wyprawę, podczas której wraz z kilkoma towarzyszami przebył niemal 600 km na sankach ciągniętych przez renifery, w temperaturze około -50 stopni, odżywiając się jak nieliczni miejscowi (przez 500 km nie spotkali żywej duszy), śpiąc w namiocie, w którym nad ranem temperatura spadała do -35 stopni. Warto tu zauważyć, że zarówno autor, jak i jego towarzysze na co dzień mieszkają we Włoszech, więc różnica jest znaczna. Wszystko po to, by sprawdzić granice własnej wytrzymałości, pokonać siebie, zbadać możliwości adaptacyjne organizmu ludzkiego.

Szkoła przetrwania dla mięczaków

Boris Reitschuster, Ruski ekstrem. Jak nauczyłem się kochać Moskwę

Boris Reitschuster jest niemieckim ekspertem zagadnień rosyjskich. Na pierwszej stronie książki wyznaje, że do naszych wschodnich sąsiadów wyruszył za swoją młodzieńczą miłością o imieniu Dana. Miłość przeminęła, Rosja została. Swojej przybranej ojczyźnie poświęcił niejedną książkę – Ruski ekstrem to kolejna pozycja jego autorstwa.

Reitschuster oddaje w nasze ręce zbiór felietonów, w których stara się jak najlepiej zobrazować atmoferę rosyjskiej stolicy, panujące tam zwyczaje, ludzkie charaktery. Niemal każdy przejaw tamtejszego życia wita ze zdumieniem, czasem irytacją; niektóre sprawy wprawiają go w osłupienie, innym razem brak mu słów. Cała książka składa się wielu zabawnych (póki niedoświadczanych na własnej skórze) historyjek. Mój ulubiony fragment – ściany w kuchni są tak krzywe, że uniemożliwiają zamontowanie szafek:

Gdy szwedzka prostota w formie zabudowanej kuchni z IKEA zderza się z rosyjską krzywizną, to pomóc tu mogą tylko pot, cierpliwość i dobra wyrzynarka. Nagle sierp i młot objawiają mi się w nowym świetle.

Swoją drogą nie dalej jak rok temu mieliśmy z Mężem podobny problem podczas zmiany wystroju przedpokoju – stanęliśmy przed niełatwym wyborem, czy brzeg tapety ma biec równolegle do podłogi czy lepiej do sufitu. Książki na ten temat nie napisaliśmy :)
Nie da się zapomnieć, że autor pochodzi z Niemiec: nie raz i nie dwa szokuje go coś, co nam, Polakom, wydaje się zupełnie do pomyślenia, a czego nasi rodzice mogli zakosztować na własnej skórze (jak choćby długaśne kolejki i puste sklepowe półki). Z jednej strony się zastanawiam – czy to, że niektóre sytuacje znamy z autopsji, czyni je mniej absurdalnymi? Z drugiej jednak ciężko oprzeć się wrażeniu, że autor nieco przesadza, gdy na każdym kroku zderza się z rzeczywistością zupełnie niespełniającą jego oczekiwań.