Charlotte Brontë, Shirley
Wydawnictwo MG
Charlotte Brontë (1816–1855) jest najstarszą z trzech sióstr-pisarek (choć miała jeszcze dwie starsze siostry). Przez kilka lat uczyła angielskiego w szkole z internatem; w 1954 toku wyszła za mąż i zaszła w ciążę, jednak już rok później zmarła wraz ze swym nienarodzonym dzieckiem. Jest autorką czterech powieści: najbardziej znanych Dziwnych losów Jane Eyre, Shirley, Villette oraz The Proffesor (ta ostatnia nie została jeszcze przetłumaczona na polski). Ponadto wraz z Emily i Anną wydała w 1845 roku zbiór swoich utworów poetyckich (wszystkie siostry ukryły się pod męskimi pseudonimami).
Wbrew pozorom główną bohaterką powieści wcale nie jest panna Shirley Keeldar, a przynajmniej – nie jest jedyną główną bohaterką. Równie (jeśli nie bardziej!) godna tego miana okazuje się osiemnastoletnia Caroline Helstone, siostrzenica proboszcza parafii Briarfield, właściwie sierota, gdyż jej ojciec zmarł, a matka jeszcze wcześniej odeszła. Jej życie upływa spokojnie, a jedynym urozmaiceniem jest prowadzenie szkółki niedzielnej i lekcje pobierane u starszej kuzynki, Hortensji Moore. W Hollow wraz z Hortensją mieszka także kuzyn Caroline, Robert, którego ta darzy cichym i wiernym uczuciem, wydawałoby się – odwzajemnionym. Niestety młody dżentelmen znajduje się w finansowych tarapatach – próbuje prowadzić fabrykę, jednak napotyka liczne trudności: wojna z Napoleonem (mamy rok 1811) drastycznie ogranicza rynek zbytu, a miejscowi robotnicy robią wszystko, by nie dopuścić do rozkręcenia interesu, który pozbawi ich pracy i środków do życia. Stojąc na granicy bankructwa, Moore nie może sobie pozwolić na podążanie za głosem serca. Gdy w życie bohaterów wkracza Shirley, młoda dziedziczka Fieldhead, wszystko ulega zmianie: jest świetną partią dla młodego przedsiębiorcy i dobrą przyjaciółką dla Caroline.
Akcja rozwija się bardzo powoli nawet jak na XIX-wieczną powieść: tytułową bohaterkę poznajemy dopiero na dwusetnej stronie. Nie oznacza to jednak, że wcześniej się nudzimy: Brontë wnikliwie i starannie, a także z niemałym poczuciem humoru portretuje kolejne postacie (na przykład o Hortensji Moore czytamy: Może nie była to głowa bogini – plątanina papilotów wokół skroni w rzeczy samej wykluczała postawienie takiej tezy – ale nie była to też głowa Gorgony). Sporo miejsca poświęca także wątkom pobocznym. Znacznie większą rolę niż w Dziwnych losach Jane Eyre odgrywa tu tło społeczno-polityczne. Obserwujemy konlikty na tle klasowym i konsekwencje rewolucji przemysłowej; autorka przedstawia nam dość przygnębiający portret angielskiego duchowieństwa oraz porusza kwestię równouprawnienia (tu kluczową postacią jest właśnie tytułowa bohaterka; Brontë zaznacza, że "Shirley" to imię męskie – mi osobiście tak naturalnie kojarzy się ono z Anią z Zielonego Wzgórza, że szczerze się zdziwiłam). Jednym słowem: rejestruje zmiany zachodzące we wszystkich sferach życia. Poza tym mamy w powieści odpowiednią dawkę romansu z nieodzownymi nieporozumieniami i mijaniem się zakochanych bohaterów. Ale muszę przyznać, że kilka razy udało się autorce mnie zaskoczyć, co znacznie zwiększyło przyjemność lektury.